Tajniki crona

Każdy administrator strony, nawet ten parający się tym amatorsko, zna pojęcie zadań cron. Dotyczy to głównie osób korzystających z hostingu, a nie administrujących własnymi serwerami. Jak wiadomo owo czteroliterowe słowo oznacza mechanizm uruchomiony na serwerze, umożliwiający na planowe uruchamianie własnych skryptów na serwerze - nawet jeśli nie ma się kontroli nad serwerem (czyli np. ma się wykupiony jedynie hosting). Niby wszystko jest oczywiste i jasne, ale gdy przychodzi potrzeba dodania konkretnego zadania cron, to nierzadko pojawia się problem: albo z prawidłowym zapisem ścieżki do naszego skryptu, albo z właściwym opisaniem reguł częstotliwości jego uruchamiania. Poniżej garść wskazówek w tej materii.
Po pierwsze - reguły częstotliwości. W większości paneli administracyjnych formularz dodawania nowego zadania wygląda mniej więcej tak (tutaj przykład z webd.pl):

(Oczywiście układ pól może być inny, zawsze jednak jest sześć pól, opisujących: minuty, godziny, dni, miesiące, dni tygodnia oraz ścieżkę do polecenia.)
W polach dotyczących czasu i daty możemy wpisywać wartości liczbowe lub znaki specjalne, które umożliwiają wprowadzenie bardziej wyrafinowanych konfiguracji. Najważniejszy znak to *. Jest on równoznaczny ze słowem "każdy(a)". Jeśli zatem postawimy * w polu godziny, oznaczać to będzie uruchamianie skryptu dla każdej godziny. Kolejne znaki specjalne to - oraz , (przecinek). Myślnik pozwala na wprowadzenie przedziałów (np. zapis "12-30" w polu minut oznacza - co minutę pomiędzy 12 a 30 minutą, włącznie), przecinek zaś na podanie listy pojedynczych wartości ("1,4,11" w polu miesięcy to inaczej w styczniu, kwietniu i listopadzie). Kolejny przydatny znak to / (slash, łamana). Jego użycie jest już "wyższą szkołą jazdy". Mianowicie pozwala on na wybór co którejś wartości. Przykładowo zapis "5/11" w polu minut oznacza "w 5 minucie oraz potem co 11 minut (w ramach danej godziny)", czyli ostatecznie w 5, 16, 27, 38 i 49 minucie. (Warto tu podkreślić, że ten odstęp co-ileś-tam np. minut dotyczy tylko konkretnego jednego przedziału czasowego z wyższego rzędu. Czyli np. co 11 minuta, ale w ramach jednej godziny; jeśli zaczynamy nową godzinę, to liczymy to od nowa.) W praktyce najczęściej spotykanym (i wartym do zapamiętania) jest zapis np. "*/3", który oznacza po prostu co trzeci - np. co trzeci dzień.
Niektóre specyfikacje crona przewidują także takie opcje, jak określanie w polu dnia np. ostatniego dnia wtorku miesiąca (zapis "2L" w polu "dzień tygodnia") lub ostatniego dnia w miesiącu (zapis "L" w polu "dzień"). Trzeba mieć na uwadze także to, że o ile w polu "miesiąc" wpisujemy - dosyć intuicyjnie - liczby pomiędzy 1 a 12, to jeśli chodzi o dni tygodnia, metoda liczenia jest inna: 0 to niedziela, 1 wtorek i tak aż do szóstki odpowiadającej sobocie.
Najważniejsze jest to, żeby pamiętać, że zapis reguły jest logiczną koniunkcją warunków we wszystkich polach czasu i daty. Oznacza to, że jeśli wpiszemy w polu "minuta" *, ale w polu "dzień" 1, to nie mamy skryptu uruchamianego co minutę zawsze, lecz jedynie w pierwszy dzień miesiąca co minutę (przez całą dobę, jeśli wpisaliśmy także * w polu "godzina"), a inne dni - wcale. Jest to łatwe do stosowania, ale przy bardziej skomplikowanych regułach można się trochę i zamotać, lepiej więc dwa razy się upewnić, czy nasza reguła ma zamierzony przez nas sens.
Dla lepszego oglądu podaję przykładowe zapisy:
0 17 * * * - codziennie o godzinie 17.00
0 */3 * * 5 - w piątki przez całą dobę co 3 godziny o pełnej godzinie
0 9-17 * * 1-5 - od poniedziałku do piątku co godzinę o pełnej godzinie od 9.00 do 17.00
- i tak dalej.
Odnośnie ostatniego pola w formularzu dodawania nowego zadania - czyli pola ścieżki do skryptu - sprawa jest zależna od konkretnej realizacji na danym serwerze. Niektóre bowiem firmy oferujące hosting wymagają tu podania URL naszego skryptu, inne ścieżki do pliku taka, jak jest na serwerze. Pierwszą metodę stosuje np. wspomniany wyżej webd.pl, drugą natomiast - hekko.pl. (W tym drugim przypadku ścieżka powinna mieć postać: /usr/local/bin/php /home/nazwa_użytkownika/dalsza_ścieżka_do_pliku/plik.php) Ponadto niektóre serwery domagają się podania im przed adresem polecenia wget (to raczej wtedy, gdy podajemy ścieżkę w postaci adresu URL, czyli np. http://moja_domena.pl/moje_skrypty/moj_plik.php).
Domyślnie program obsługujący harmonogram zadań cron (linuksiarze powiedzieliby zamiast program - deamon ;)) wysyła swoje wyjście (czyli wszystko to, co wydrukujemy np. poleceniami echo lub print() w PHP), a także ewentualne komunikaty błędu - na podany mejl administratora hostingu. To może być przydatne w czasie testów, gdy chcemy mieć np. informację "Udało się"/"Nie udało się", w zależności, czy skrypt zadziałał poprawnie, czy nie. Gdy jednak uruchomimy takie zadanie już w normalnej pracy, z dużą częstotliwością, to nasza skrzynka pocztowa zostanie błyskawicznie (jeśli ustawimy zadanie cron np. co minutę...) zasypana potwierdzeniami typu "Udało się wykonać skrypt!". Można oczywiście usunąć wszystkie instrukcje drukujące cokolwiek w naszym cronowym skrypcie, jeśli jednak chcemy mieć pewność, że nic nam nie będzie zasypywać skrzynki, to możemy wybrać opcję, aby program obsługujący harmonogram w ogóle nam nie wysyłał mejli. W panelu administracyjnym na hostingu w hekko.pl realizuje się to poprzez kliknięcie w klawisz "Nie wysyłaj mejli" lub dopisanie w polu polecenia, po ścieżce do skryptu poniższej komendy: >> /dev/null 2>&1

Bibliografia:
http://www.pomoc.hekko.pl/content/5/37/pl/jak-uruchomi%E6-skrypty-php-w-cron-.html
http://markus.revti.com/2008/06/meaning-of-devnull-21-in-crontab%E2%80%99s-cron-job/
http://en.wikipedia.org/wiki/Cron

Co zrobić, gdy pendrive nie da się odczytać?

PROBLEM:
Wsadzamy pendrive'a do komputera z radosną nadzieją, że będziemy mogli zeń skorzystać, a tu nagle - zonk! W Eksploratorze Windowsa zamiast dodatkowego dysku z charakterystycznym opisem (np. [H: - KINGSTON]), widzimy jedynie napis "Dysk przenośny". Dwukrotne kliknięcie i próba zobaczenia jego zawartości kończy się wyskoczeniem okienka z komunikatem, że dysk jest nieczytelny. Tak po prostu Windows podczas próby odczytu się zakrztusił i wypluwa na nas niestrawione bity. Pół biedy, gdy na uszkodzonym, pendrive'ie były mało istotne dane, jakaś muzyka, albo zgrane od kogoś filmy. Jeśli jednak na owym małym czymś zachowana jest jedyna kopia tekstu pracy magisterskiej albo inne najcenniejsze dane - ciśnienie może gwałtownie podskoczyć. Jak poradzić sobie w takiej sytuacji i nie postradać zmysłów z rozpaczy?

ROZWIĄZANIE:
Pierwszym odruchem jest poszukiwanie w internecie programów do odzyskiwania danych. Z reguły za pierwszym razem nie trafimy na ten odpowiedni i w efekcie tracimy sporo czasu na sprawdzanie kolejnych programów, które okażą się bezużyteczne. Istnieje jednak bardzo dobry program, z którego można w takim wypadku skorzystać: nazywa się on Pendrive Data Doctor Recovery (wersja demo do ściągnięcia np. stąd). (Trzeba zwrócić uwagę przy pobieraniu go z internetu na właściwą nazwę - jest on bowiem elementem całej serii narzędzi do odzyskiwania danych; jeśli potrzebujemy uratować pendrive'a, musimy wybrać przeznaczony do tego program.) Jednakże bezpłatna wersja demonstracyjna tego softu niestety nie pozwala na skopiowanie odzyskanych plików, czyli jest de facto bezużyteczna. Spokojnie, możemy jednak dzięki niemu zobaczyć, czy w ogóle poszukiwany plik jest dostępny na tym dysku. Możemy również pokusić się o zakup wersji pełnej, za 45$.
Co zrobić, gdy jednak nie chcemy wydawać tych pieniędzy, albo chcemy maksymalnie oszczędzić czas (nie dość, że zakup programu może potrwać - przelew pieniędzy na zagraniczne konto producenta - to jeszcze sam program ze dwie godziny skanuje naszego pendrive'a)? Jest rozwiązanie i to nie dosyć, że dostępne za darmo, to jeszcze nie wymaga ściągania ani instalowania żadnego oprogramowania. Otóż, drodzy Czytelnicy, wystarczy skorzystać z wbudowanego w Windows narzędzia chkdsk. Tak! To nieprawdopodobne, ale moim przypadku zadziałał on bezbłędnie - w ciągu kilkudziesięciu sekund przeskanował pendrive'a, naprawił uszkodzone sektory i przywrócił "penka" do życia (co więcej, po takiej operacji dostępne pendrive powrócił dokładnie do stanu sprzed awarii - gdy tymczasem narzędzia do odzyskiwania nie radziły sobie z ratunkiem dla wszystkich plików, a przede wszystkim wyciągały na światło dzienne mnóstwo dawno temu skasowanych plików).
Żeby jednak wszystko się udało, musimy wykonać te czynności według konkretnej procedury, mianowicie:
1. Uruchamiamy konsolę (Start->Uruchom i wpisujemy cmd).
2. Wpisujemy chkdsk z: /f /r (gdzie zamiast z wpisujemy literę dysku, która reprezentuje ten podpięty pendrive).
3. Idziemy do lodówki po Colę, wracamy i mamy wszystko przywrócone do stanu sprzed awarii. :)

Metoda ta nie jest niezawodna, wszystko zależy od przyczyny awarii pendrive'a. W moim przypadku jednak - gdybym wiedział, że wystarczy użycie windowsowego checkdiska, to oszczędziłbym sobie pół nocy i pół dnia szukania akuratnych programów do odzyskiwania danych. A tak to po takim kilkusekundowym działaniu checkdiska został mi tylko facepalm (i radość, że udało się wszystko odzyskać). ;)

P.S. Wniosek z tej przygody jest również taki, że na pendrive'ie nie należy trzymać ważnych, niepowtarzalnych danych i lepiej korzystać z innych narzędzi do przenoszenia danych: dyski przenośne (duuuuuuużo mniej awaryjne niż pendrive'y), trzymanie plików na poczcie, w "chmurze" etc.

[Biblioteka] G.R. Frederick, R. Lal, Projektowanie witryn internetowych dla urządzeń mobilnych

G.R. Frederick, R. Lal, Projektowanie witryn internetowych dla urządzeń mobilnych, wyd. Helion, 2010.
ss. 368

+ ZALETY

• świetne wprowadzenie w świat internetu mobilnego - ab ovo usque ad mala, jak mawiali starożytni, czyli tu: od podstaw, czyli języków znaczników, poprzez różnice w poszczególnych urządzeniach aż po konkretne rozwiązania programistyczne;
• duża ilość przykładów i konkretnych case studies;
• każdy rozdział kończy się ćwiczeniem do samodzielnego wykonania - czasem jest to rada, by po prostu przejrzeć przykłady mobilnych wersji stron internetowych, czasem zaś żmudne polecenia wykonania własnej strony przykładowej w kilku wersjach języków skryptowych i przetestowania na kilku urządzeniach; a do każdego ćwiczenia zestaw pytań-przemyśleń do przerobienia po ich wykonaniu;
• w części wstępnej duży nacisk na praktyczne informacje, np. przegląd narzędzi do tworzenia i testowania własnych stron mobilnych;
• bardzo mądre dwa zdanie we wprowadzeniu: "Użyteczność jest siłą napędową internetu mobilnego. [...] Witryna mobilna odnosi sukces tylko wtedy, gdy rozwiązuje rzeczywisty problem użytkownika w ruchu.";
• świadomość autorów książki, że jej treść szybko może się zdezaktualizować (np. we fragmentach, gdzie piszą, że "w momencie pisania tej książki standard X nie był jeszcze opracowany w w wersji ostatecznej" - czas przeszły w tym zdaniu świadczy o tym, o czym tu piszę :) );
• ciekawe dodatki - artykulik o przyszłości internetu mobilnego i krótka ściągawka ze spisem parametrów niektórych urządzeń przenośnych, ważnych dla programistów aplikacji mobilnych;
• myślę, że plusem jest również niewygórowana cena - 49 zł za wydaną w estetycznym wydaniu (choć co prawda miękka oprawa) i bogatą w treść książkę o tematyce informatycznej to nie jest dużo.

- WADY

• zastanawiam się, co można by wskazać jako wadę - i trudno znaleźć mi coś, do czego można by się "przyczepić"; ogólnie można wskazać, że książka ma charakter bardzo propedeutyczny - jeśli ktoś poszukuje bardziej dokładnych informacji o konkretnej technologii tworzenia stron mobilnych lub szuka większej ilość przykładów z gotowym kodem - ta książka może go nie zadowolić; jednakże dla chcących pogłębić wiedzę w danej dziedzinie Helion przewidział w tej samej serii z czarnymi okładkami książki o tworzeniu aplikacji na iPhone'y, na urządzenia z Windows Mobile itd.